Een volmacht is de bevoegdheid die jij als volmachtgever aan iemand anders, de gevolmachtigde, geeft om in jouw naam een rechtshandeling te verrichten, zoals het tekenen van een contract. Je stelt een volmacht op door schriftelijk vast te leggen wie mag handelen, voor welke handeling precies, en tot wanneer; een handtekening en datum zijn meestal voldoende, een notaris is niet standaard verplicht.
Stel: je zit drie maanden voor werk in Canada en thuis moet nog een huurcontract ondertekend worden voor de studentenkamer van je zoon. Jij kunt er niet bij zijn, maar iemand anders wel — als je die persoon tenminste de juiste bevoegdheid hebt gegeven. Dat is precies waar een volmacht voor dient, en de spelregels ervoor staan niet verstopt in kleine lettertjes van een notariskantoor, maar gewoon in de wet. Een volmacht opstellen is daardoor minder ingewikkeld dan het klinkt, zolang je een paar punten uit het Burgerlijk Wetboek in acht neemt.
Wat een volmacht juridisch precies is
Artikel 3:60 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft volmacht als de bevoegdheid die een volmachtgever aan een ander verleent om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten. Let op het woord bevoegdheid: een volmacht is geen opdracht en geen verplichting voor de gevolmachtigde om ook daadwerkelijk iets te doen, het is alleen de juridische sleutel waarmee hij namens jou mag handelen. Of hij dat ook moet, regel je meestal in een losse afspraak of overeenkomst ernaast.
De wet maakt daarbij onderscheid tussen een algemene en een bijzondere volmacht (artikel 3:62 BW). Een algemene volmacht omvat alle zaken en alle rechtshandelingen van de volmachtgever, met uitzondering van wat ondubbelzinnig is uitgesloten. Eén belangrijke grens: zo'n volmacht dekt daden van beschikking, zoals iets verkopen of bezwaren, alleen als dat schriftelijk en ondubbelzinnig in de volmacht staat (artikel 3:62 lid 1 BW). Een bijzondere volmacht geldt voor één concrete handeling of een afgebakend doel, zoals het tekenen van dat ene huurcontract. Voor de meeste particuliere situaties is een bijzondere volmacht de verstandigste keuze: hoe specifieker de omschrijving, hoe minder discussie achteraf. Wil je juist dat iemand al je zaken mag behartigen, dan ligt een algemene volmacht meer voor de hand; voor losse, terugkerende situaties bestaan er ook gerichte varianten zoals een bankvolmacht om te pinnen of over te schrijven, of een medische volmacht voor zorgbeslissingen.
Mondeling, op papier, of toch naar de notaris
Een volmacht is in beginsel vormvrij: artikel 3:61 lid 1 BW bepaalt dat je een volmacht uitdrukkelijk of stilzwijgend kunt verlenen, zonder dat de wet daar een vorm aan verbindt. In de praktijk raad ik toch altijd schriftelijk vastleggen aan, simpelweg omdat een gevolmachtigde zonder bewijsstuk nergens serieus genomen wordt. De volmacht zelf staat in boek 3 BW; de overeenkomst die de gevolmachtigde namens jou sluit, valt onder het gewone contractenrecht — zie onze pagina over het contractenrecht in boek 6 en 7.
Er zijn een paar harde uitzonderingen op die vormvrijheid. Voor een hypotheekvolmacht eist artikel 3:260 lid 3 BW een authentieke (notariële) akte. En bij de overdracht van een woning speelt artikel 3:89 BW een rol: de levering van onroerend goed vereist altijd een notariële akte, en als daarbij iemand als gevolmachtigde optreedt, moet die volmacht nauwkeurig in de akte worden vermeld. Dat maakt de volmacht zelf nog niet notarieel, maar notariskantoren verlangen in de praktijk vaak wel dat je handtekening wordt gelegaliseerd — vraag dit altijd vooraf na. Werk je liever digitaal, controleer dan of je handtekening bewijskrachtig genoeg is; zie de pagina over de geldigheid van een digitale handtekening.
Iemand anders laten invallen: ondervolmacht en de grens van Selbsteintritt
Mag de gevolmachtigde zijn volmacht op zijn beurt weer doorgeven aan iemand anders? Niet zomaar. Artikel 3:64 BW staat ondervolmacht alleen toe als dat uitdrukkelijk is afgesproken, of in drie specifieke situaties: wanneer de aard van de handeling substitutie noodzakelijk maakt of dat gebruikelijk is, wanneer het in het belang van de volmachtgever noodzakelijk is en deze zelf niets kan regelen, of wanneer de volmacht goederen betreft die in het buitenland liggen. Wil je ondervolmacht expliciet toestaan of juist uitsluiten, zet dat dan gewoon zwart-op-wit in de tekst zelf.
Een ander heikel punt is wat juristen Selbsteintritt noemen: de gevolmachtigde die namens jou een rechtshandeling verricht met zichzelf als wederpartij. Artikel 3:68 BW staat dat, tenzij anders is bepaald, alleen toe als de inhoud van de handeling zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen de belangen van volmachtgever en gevolmachtigde is uitgesloten. Valt het daarbuiten, dan handelt de gevolmachtigde onbevoegd en bindt hij jou niet, tenzij je de handeling achteraf bekrachtigt (artikel 3:69 BW). Denk aan een volmacht om een auto te verkopen waarbij de gevolmachtigde die auto zelf koopt — dat kan alleen als prijs en voorwaarden al vaststonden voordat hij ging handelen.
Wanneer een volmacht vanzelf stopt — en de valkuil voor de wederpartij
Volgens artikel 3:72 BW eindigt een volmacht door de dood, de ondercuratelestelling of het faillissement van de volmachtgever, door diezelfde gebeurtenissen bij de gevolmachtigde (tenzij je anders afspreekt), door herroeping door de volmachtgever, of door opzegging door de gevolmachtigde. Dat eerste punt verrast mensen nog regelmatig: een gewone volmacht houdt dus op te bestaan zodra de volmachtgever overlijdt of wilsonbekwaam wordt, precies op het moment dat je iemand vaak het hardst nodig hebt.
Daarvoor bestaat een uitzondering. Artikel 3:74 BW maakt het mogelijk om een volmacht onherroepelijk te maken, of te bepalen dat ze niet eindigt door dood of ondercuratelestelling, mits de volmacht (mede) in het belang van de gevolmachtigde of een derde strekt. Dat principe ligt aan de basis van het levenstestament: een notariële volmacht die juist is ontworpen om door te blijven lopen als jijzelf niet meer kunt beslissen.
En de wederpartij die niets van dat alles weet? Die wordt op twee manieren beschermd. Artikel 3:61 lid 2 BW beschermt iemand die er door een verklaring of gedraging van de volmachtgever redelijkerwijs op mocht vertrouwen dat een toereikende volmacht bestond, ook als dat achteraf niet zo was. Artikel 3:76 BW beschermt daarnaast de wederpartij die niet op de hoogte was van het einde van de volmacht: het einde kan haar dan in beginsel niet worden tegengeworpen, behalve in de gevallen die dat artikel noemt, bijvoorbeeld als het einde haar was meegedeeld of als het overlijden van de volmachtgever algemeen bekend was. Trek je een volmacht in, laat het dus ook de bank, verhuurder of andere wederpartij weten. En wie als gevolmachtigde optreedt, staat tegenover de wederpartij in voor het bestaan en de omvang van zijn volmacht (artikel 3:70 BW).
Onderhandse volmacht, notariële volmacht of levenstestament
Welke vorm je nodig hebt, hangt af van wat er moet gebeuren en hoe lang de volmacht moet blijven werken. Deze tabel laat de belangrijkste verschillen zien.
| Vorm | Geschikt voor | Blijft werken bij wilsonbekwaamheid of overlijden volmachtgever | Registratie |
|---|---|---|---|
| Onderhandse (bijzondere) volmacht | Eenmalige of afgebakende handelingen, zoals een handtekening bij afwezigheid | Nee, eindigt van rechtswege (art. 3:72 BW), tenzij uitdrukkelijk anders bepaald en toegestaan (art. 3:74 BW) | Geen centraal register |
| Notariële volmacht | Handelingen waarbij de wet een notariële akte eist of waarbij de wederpartij dat verlangt, zoals bij onroerend goed | Alleen als dat uitdrukkelijk in de akte is bepaald (art. 3:74 BW) | Geen centraal register, blijft bij de notaris berusten |
| Levenstestament | Brede, vaak langlopende volmacht voor financiële en/of medische zaken, met oog op toekomstige wilsonbekwaamheid | Ja, dat is juist het doel van dit document | Optionele registratie in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR), beheerd door de KNB |
Een levenstestament is eigenlijk niets anders dan een notariële volmacht met een specifiek doel: hij moet blijven werken net op het moment dat een gewone volmacht volgens artikel 3:72 BW zou aflopen. Overweeg je dat voor jezelf of een naaste, dan vind je op onze pagina over het levenstestament hoe dat precies in elkaar steekt. Voor eenvoudiger, eenmalige situaties is de bijzondere volmacht hieronder meestal ruim voldoende, en in ons modellenoverzicht met contracten staan ook de andere varianten die hier worden genoemd.
Een volmacht voor de kantonrechter
Bij de kantonrechter — denk aan een huurgeschil, een arbeidszaak of een incasso tot een bepaald bedrag — geldt geen verplichte procesvertegenwoordiging: artikel 79 Rv staat toe dat je in persoon procedeert, zonder advocaat. Laat je je liever vertegenwoordigen door iemand anders, bijvoorbeeld een familielid of een jurist zonder advocatentitel, dan regelt artikel 80 Rv dat die gemachtigde op verzoek van de kantonrechter een schriftelijke volmacht moet kunnen overleggen. Voor advocaten en gerechtsdeurwaarders geldt die verplichting niet; zij worden geacht bevoegd te zijn. Zorg er dus voor dat een niet-advocaat die namens jou het woord voert bij de kantonrechter altijd een getekende, gedateerde volmacht op zak heeft.
Gratis modeltekst: zo stel je een bijzondere volmacht op
Wil je direct zelf een volmacht opstellen zonder bij nul te beginnen? Onderstaande tekst is een bijzondere volmacht in de zin van artikel 3:62 BW, geschikt voor een concrete, eenmalige handeling. Vul de vierkante haken aan en pas de omschrijving van de handeling aan je eigen situatie aan.
Liever in Word invullen? (gratis) Hetzelfde model als hieronder, met korte grijze toelichtingen bij de artikelen over de omschrijving van de handeling, ondervolmacht en de geldigheidsduur, die je vóór ondertekening verwijdert. Geen registratie, geen e-mailadres: Volmacht downloaden (.docx). Het model is algemene informatie en geen juridisch advies; laat het bij een groot belang toetsen door een jurist of notaris.
VOLMACHT
Ondergetekende, [VOLLEDIGE NAAM VOLMACHTGEVER], geboren op [GEBOORTEDATUM], wonende te [WOONPLAATS EN ADRES], hierna te noemen “volmachtgever”,
verleent hierbij volmacht aan [VOLLEDIGE NAAM GEVOLMACHTIGDE], wonende te [WOONPLAATS EN ADRES GEVOLMACHTIGDE], hierna te noemen “gevolmachtigde”,
om namens volmachtgever de volgende rechtshandeling te verrichten: [OMSCHRIJVING VAN DE HANDELING, BIJVOORBEELD: HET ONDERTEKENEN VAN DE HUUROVEREENKOMST BETREFFENDE HET PAND AAN...].
De gevolmachtigde [IS / IS NIET] bevoegd om voor deze handeling ondervolmacht aan een derde te verlenen.
Deze volmacht is geldig [TOT EN MET DATUM / TOTDAT DE HANDELING IS VERRICHT] en kan door volmachtgever te allen tijde schriftelijk worden herroepen, tenzij hierboven anders is bepaald.
Opgemaakt te [PLAATS], op [DATUM].
Handtekening volmachtgever: [HANDTEKENING]
Dit model is algemene informatie en geen juridisch advies. Gaat het om een groot belang, laat de tekst dan toetsen door een jurist of notaris.
Een paar clausules verdienen een korte toelichting. Omschrijf de handeling zo concreet mogelijk: een bijzondere volmacht in algemene bewoordingen strekt zich volgens artikel 3:62 lid 2 BW niet uit tot daden van beschikking (zoals verkopen) tenzij dat ondubbelzinnig vermeld staat. Laat je het ondervolmacht-veld open, dan geldt automatisch de hoofdregel van artikel 3:64 BW dat ondervolmacht niet is toegestaan. De geldigheidsduur voorkomt dat de volmacht jarenlang blijft rondzweven nadat het doel al bereikt is, en de herroepingsclausule herinnert eraan dat je — buiten de uitzondering van artikel 3:74 BW om — altijd vrij bent een volmacht stop te zetten. Plaats, datum en handtekening geven de volmacht ten slotte bewijskracht; komt de handeling in de buurt van een notariële akte, vraag dan vooraf of legalisatie nodig is.
Veelgemaakte fouten bij het opstellen van een volmacht
- Een vage omschrijving van de handeling, waardoor onduidelijk is of beschikkingshandelingen wel of niet zijn toegestaan (art. 3:62 BW).
- Geen einddatum of afbakening opnemen, zodat de volmacht na jaren nog steeds “geldig” lijkt.
- Een doorlopende volmacht willen voor als je zelf wilsonbekwaam raakt, terwijl een gewone volmacht dan al is geëindigd (art. 3:72 BW) — dan is een levenstestament het juiste document.
- Ondervolmacht verlenen zonder dat dat is toegestaan: de ondergevolmachtigde handelt dan onbevoegd en bindt de volmachtgever niet (art. 3:64 BW).
- Geen gelegaliseerde handtekening regelen wanneer de notaris of de wederpartij daar wel om vraagt, bijvoorbeeld bij de overdracht van een woning.
- Geen kopie van een geldig identiteitsbewijs van de volmachtgever meegeven, waardoor de wederpartij de volmacht niet kan verifiëren.